عبادت به خودى خود و بدون در نظر گرفتن احكام پنجگانه فقهى ؛ يعنى علم ذاتا بر عبادت مقدم است و اين تقدم ، علل مختلفى مىتواند داشته باشد ؛ مانند اينكه عبادت بدون علم ممكن نيست . 2 نقش سازنده عبادت در كنار علم در فصلهاى گذشته به نقش سازنده و بنيادى عبادات در پيدايش نور علم والهامات قلبى اشاره شد . « 1 » همچنين تأكيد گرديد كه جوهر علم در وجود انسان بدون عمل قابل دوام نيست « 2 » . بنابراين هدفِ احاديثى كه علم را بر عبادت ترجيح مى دهند ، تضعيف و يا انكار نقش سازنده عبادت در كنار علم نيست ، بلكه تأكيد بر توأم ساختن عبادت با علم و تحذير از عبادت جاهلانه است . در بخش هفتم خواهد آمد كه عبادت بدون علم و آگاهى ، نه تنها ارزشى ندارد ، بلكه خطر آفرين است « 3 » . بنابر اين احاديث اين فصل نمى توانند بهانه اى براى ترك عبادات حتى عبادتهاى مستحب گردد . نقل است كه روزى شخصى از محقق بزرگ اسلام شيخ انصارى رضوان اللّه تعالى عليه پرسيد در تعارض ميان نافله شب و مطالعات علمى كدام يك مقدم است ؟ شيخ كه مى دانست او اهل قليان است و اين مسأله بهانه اى براى ترك نافله شب است ، در پاسخ فرمود : « چرا ميان نماز شب و مطالعه تعارض برقرار مى سازى ؟ بگو : مطالعه و قليان كدام يك تقدم دارند » . 3 مبالغه در بيان فضيلت علم برخى از احاديث اين فصل در مقام بيان فضيلت علم و ترجيح آن بر عبادت ،

--> ( 1 ) بنگريد به : ص 85 : عمل / ص 205 : نماز ص 207 : روزه . ( 2 ) بنگريد به : ص 89 ح 250 . ( 3 ) بنگريد به : ص 687 : خطر دانشمند بدكار و نادان عابد .